Ngành gỗ Việt Nam: Xuất khẩu 17,2 tỷ USD nhưng vẫn ở thế "tuân thủ", làm sao để dẫn dắt chuỗi giá trị?

Chiều 22/9/2026, Mạng lưới Nghiên cứu Chính sách Nông lâm nghiệp tổ chức hội thảo trực tuyến bàn về việc chuyển từ vị thế tuân thủ sang dẫn dắt chuỗi giá trị nông lâm nghiệp toàn cầu, tập trung vào ba ngành hàng trụ cột của Việt Nam: gỗ, cà phê và cao su.

TS Tô Xuân Phúc, điều phối Mạng lưới, đặt câu hỏi: cả ba ngành đều giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng thế giới, vậy vì sao Việt Nam vẫn chủ yếu đi theo luật chơi do người khác đặt ra? Ông cũng lưu ý Việt Nam đã tham gia nhiều thiết chế quốc tế của các ngành hàng này, trong đó có Tổ chức Gỗ nhiệt đới Quốc tế (ITTO).

Ngành gỗ mạnh về sản xuất, yếu về thiết kế và thương hiệu

Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), nhấn mạnh cần nhìn nhận đây là ngành "gỗ và nội thất", bởi vị thế của Việt Nam đến từ cả sản phẩm nội thất kết hợp nhiều vật liệu. Trong khoảng 20 năm, kim ngạch xuất khẩu của ngành đã tăng từ khoảng 300 triệu USD lên 17,2 tỷ USD (năm 2025), xuất siêu gần 12 tỷ USD. Việt Nam hiện thuộc top 5 nước xuất khẩu đồ gỗ và nội thất lớn nhất thế giới, dẫn đầu Đông Nam Á và đứng thứ hai châu Á. Ngành tạo việc làm cho khoảng một triệu lao động và đã hình thành hệ sinh thái khá đầy đủ từ nguyên liệu, chế biến, thiết kế đến logistics.

Tuy vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn làm theo mô hình OEM (gia công theo đơn đặt hàng), năng lực ODM (tự thiết kế, phát triển sản phẩm) còn hạn chế, nên ngành mới chủ yếu nằm ở phần cuối của chuỗi giá trị toàn cầu. Theo ông Khanh, hướng đi cần tập trung là: nâng năng lực thiết kế, xây dựng thương hiệu, sản xuất bền vững gắn với truy xuất nguồn gốc, đầu tư công nghệ (kể cả AI), hoàn thiện chuỗi cung ứng và tăng liên kết doanh nghiệp.

Ông cũng đề xuất tư duy dài hạn hơn, dự báo cho 5–10 năm tới thay vì chỉ xử lý vấn đề trước mắt; tận dụng thị trường Đông Nam Á khoảng 750–800 triệu dân để hình thành chuỗi cung ứng khu vực. Đáng chú ý, Hoa Kỳ chiếm khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam, nhưng ngành vẫn chưa có đại diện trực tiếp tại đây để nắm bắt thông tin và đối thoại chính sách.

Bài học từ cà phê và cao su

Ở ngành cà phê, ông Thái Như Hiệp (Phó Chủ tịch VICOFA) cho rằng các yêu cầu như EUDR, tiêu chuẩn quốc tế hay giảm phát thải nên được coi là động lực nâng cấp chứ không chỉ là áp lực; điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là liên kết yếu giữa các doanh nghiệp về thông tin, tiêu chuẩn và chất lượng. Với cao su, ông Nguyễn Viết Tượng (nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Cao su Việt Nam) chỉ ra tình trạng sản xuất manh mún của hộ tiểu điền, trong khi số hộ đạt chuẩn FSC, PEFC hay ESG còn ít, và kêu gọi chuyển từ "bán nguyên liệu" sang "bán giá trị", biến tiêu chuẩn xanh thành vũ khí cạnh tranh.

Những nhận định này cũng gợi mở cho ngành gỗ: chứng chỉ rừng, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và sự liên kết giữa doanh nghiệp với hộ trồng rừng sẽ là nền tảng để gỗ Việt Nam không chỉ xuất khẩu nhiều mà còn có tiếng nói trong việc định hình luật chơi của thị trường nội thất thế giới.

Nguồn tham khảo: VnEconomy.

Xem thêm tại www.phuquyviet.com