Tri thức bản địa của người Mạ và M'nông góp phần bảo vệ rừng Lâm Đồng

 Đối với cộng đồng các dân tộc thiểu số tại Lâm Đồng, rừng không đơn thuần là nguồn sinh kế mà còn mang giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc, gắn liền với tín ngưỡng và truyền thống của tổ tiên. Nhiều luật tục và kinh nghiệm bảo vệ rừng đã được hình thành và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Người Mạ ở xã Tà Đùng từ lâu đã có đời sống gắn bó mật thiết với núi rừng. Hằng năm vào mùa mưa, đồng bào tổ chức Lễ cúng thần rừng (Yang Bre) với các nghi thức như xin phép, dựng cây nêu, gieo hạt... tùy quy mô gia đình hay cộng đồng. Nghệ nhân K'Krông ở bon B'Tong cho biết mỗi lời cúng, nhịp chiêng, lễ vật trong nghi lễ đều thể hiện lòng biết ơn và sự xin phép rừng trước khi khai thác bất cứ thứ gì. Nhờ giá trị văn hóa đặc sắc này, năm 2024 Lễ cúng thần rừng của người Mạ đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tương tự, cộng đồng người M'nông cũng xem rừng như đất mẹ che chở buôn làng, với quan niệm rằng rừng thuộc về tổ tiên, con cháu và các thế hệ mai sau. Trước khi khai phá rừng làm nương rẫy hay dựng nhà, người M'nông phải thực hiện nghi lễ cúng thần rừng; những khu rừng đầu nguồn, rừng nguyên sinh và rừng có gỗ quý được xem là bất khả xâm phạm, nếu vi phạm sẽ bị xem là gây ra thiên tai như lũ lụt, hạn hán. Ông Điểu Hùng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tuy Đức, nhận định đây là nền tảng quan trọng để phát huy vai trò cộng đồng trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Từ ý thức tôn trọng rừng, nhiều cá nhân đã biến thành hành động cụ thể. Già làng K'Hô ở bon B'Tong, được tín nhiệm bầu làm già làng từ năm 2010, nhiều năm qua cùng lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia Tà Đùng tuần tra, vận động người dân không tiếp tay cho lâm tặc và chấp hành quy định bảo vệ rừng. Ông cũng thường xuyên truyền lại cho thế hệ trẻ tri thức bản địa về cách ứng xử hài hòa với thiên nhiên và ý thức giữ gìn cây gỗ quý.

Tại bon Pi Nao, xã Nhân Cơ, từ năm 2010, anh Y Lanh cùng cộng đồng người M'nông cũng gắn bó với công tác giữ rừng, xem đây là trách nhiệm gìn giữ tài sản cha ông để lại. Mỗi khi phát hiện dấu hiệu bất thường như tiếng xe máy hay khói trong rừng, người dân chủ động báo cho lực lượng chức năng và phối hợp kiểm tra, xử lý. Theo anh Y Lanh, việc giữ rừng không chỉ là nét văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới thông qua du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng, giúp người dân có thêm sinh kế từ chính giá trị của rừng.

Nguồn tham khảo: Báo Lâm Đồng.

Xem thêm tại www.phuquyviet.com